CHÙA HÒE NHAI

Chùa Hoè Nhai tên chữ Hồng Phúc tự, tọa tại số 19 phố Hàng Than, phường Nguyễn Trung Trực, quận Ba Đình, Hà Nội. Chùa có khuôn viên gồm 2 tòa bái đường 5 gian, chính điện 3 gian và nhà tổ 7 gian tạo thành hình chữ “Công”, sân chùa còn có 3 ngọn tháp cao ba tầng. Là ngôi chùa cổ, được xây dựng từ đời nhà Lý và là chốn tổ của phái Tao Động, một Thiền phái lớn của Phật giáo Việt Nam. Ngày 21-1-1989 Bộ Văn hóa đã xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Sang thế kỷ 21 chùa lại được trùng tu gần như hoàn toàn.

Chùa nhìn về đất Phật ở hướng Tây, mặt ngoài thoáng đãng với dãy tường hoa khá dài và các cổng ở trên mặt hai phố Hàng Than và Hoè Nhai. Khuôn viên bên trong mát mẻ, trang nghiêm, có nhiều cây hoa đẹp trồng dọc theo lối đi lại và các khoảnh sân nho nhỏ dưới những tán cổ thụ xanh tốt quanh năm. Qua cổng chính trên phố Hàng Than, là vào một sân ngắn với các tháp mộ ở hai bên phía trước toà Tam bảo. Tiền đường, thiêu hương nối với hậu cung. Phía sau chính điện có nhà Tổ và trai phòng với các dãy hành lang bao bọc xung quanh.

Chùa hiện là nơi lưu giữ nhiều di vật có giá trị như: 28 bia đá, trong đó quý nhất là bia đá cổ được dựng năm 1703, mà nhờ có nó, giới sử học đã xác định được vị trí diễn ra trận chiến Đông Bộ Đầu đánh đuổi quân Mông Nguyên, giải phóng kinh đô nhà Trần năm 1258. Trên Văn bia tại chùa còn có đoạn miêu tả vị thế chùa như sau:

“Hồng Phúc ở Hà Thành

Núi Nùng như vạt áo

Sông Nhị như giải lưng

Hồ Trúc Bạch chắn ngang

Dòng Tô Lịch vòng lại

Đây thực là chốn Tùng Lâm lâu đời của đất Thăng Long…”

Chùa còn lưu giữ 68 pho tượng, được làm bằng nhiều chất liệu khác nhau như đồng hun, gỗ quý, đất nện, được sơn son thếp vàng. Trong đó, pho tượng cổ nhất là tượng Cửu Long, còn gọi là Thích Ca sơ sinh. Độc đáo và đặc sắc nhất là pho tượng kép, mang tên “Sám hối”, với tạo hình Phật ngồi trên lưng vua Lê Hy Tông. Tương truyền sau khi vua Lê Hy Tông đuổi nhiều hòa thượng lên núi, sư Tông Diễn (Tổ Cua) đã thức tỉnh vua, nên vua Lê Hy Tông cho làm pho tượng này thể hiện sự sám hối của mình.

Vua Lê Hy Tông cõng Phật

Sân trước chùa có ba ngọn tháp ba tầng. Thành hội Phật giáo Hà Nội đã cho dựng tháp Ấn Quang kỷ niệm sự kiện Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu ngày 11-6-1963 tại Sài Gòn để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo và chế độ gia đình trị của Ngô Đình Diệm. Trong thượng điện còn giữ được nhiều bức chạm hình tứ linh và các cửa võng sơn son thếp vàng, một đài sen gốm thuộc loại quý hiếm của thế kỷ 16 với các hình trang trí hoa cúc, vân xoắn ở những cánh sen, một chuông đồng được đúc vào niên hiệu Tự Đức (1848-1883) nhà Nguyễn và một khánh đồng mang niên hiệu Long Đức 3 (1734) đời vua Lê Thuần Tông.